ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ
Άλτας Δημήτρης
Τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε στην ύπαρξη ή όχι ελεύθερης βούλησης; Ποιοι είναι οι μηχανισμοί και οι διαδικασίες που παράγουν την βούληση; Έχουμε και σε τι βαθμό τον έλεγχο του εαυτού μας και την ευθύνη των πράξεων μας ή μήπως οι αποφάσεις μας καθορίζονται αποκλειστικά από ντετερμινιστικούς μηχανισμούς και απαρέγκλιτες αιτιοκρατικές αλυσίδες και εμείς έχουμε το δικαίωμα μόνο να συναινέσουμε σε αυτές.
Το πρόβλημα είναι βαθύτατα φιλοσοφικό και απασχόλησε τους φιλοσόφους από την αρχαιότητα, ιδίως τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τους Επικούρειους και τους Στωικούς αλλά και τις μονοθεϊστικές θρησκείες.
Απασχολεί βέβαια και την Επιστήμη, που τις τελευταίες δεκαετίες έχει κάνει άλματα στην κατανόηση των λειτουργιών του εγκεφάλου, με την βοήθεια των νέων τεχνολογικών μέσων που διαθέτει ( fMRI ).
Και ακριβώς σε αυτά τα σύγχρονα δεδομένα και τις πρόσφατες θεωρίες θα προσπαθήσουμε να ρίξουμε κάποιο φως, ώστε να τις κατανοήσουμε σε γενικές γραμμές.
Ο Επίκουρος διδάσκει ότι η πραγματικότητα γίνεται αντιληπτή μέσω των αισθήσεων, των συναισθημάτων και της εμπειρίας μας και επομένως οι ιδέες και οι θεωρίες μας θα πρέπει να προσαρμόζονται στα δεδομένα και όχι το αντίθετο.
Επομένως ο Επίκουρος είναι ανοικτός και σε τροποποίηση των δικών του απόψεων, εφ’ όσον τα νεότερα δεδομένα το επιβάλλουν.
Κοντά στην θέση του Επίκουρου είναι και ο Αριστοτέλης, που όμως υποστηρίζει ότι ενώ ο πραγματικός κόσμος γίνεται αντιληπτός με τις αισθήσεις και την εμπειρία, ο νοητός γίνεται αντιληπτός μόνο μέσω του Νου.
Η θέση του Πλάτωνα είναι εντελώς αντίθετη, αφού απορρίπτει εντελώς τις αισθήσεις και την εμπειρία ως απατηλές και τοποθετεί την πραγματικότητα στον νοητό κόσμο των Ιδεών.
Για τους Στωικούς ότι συμβαίνει στο σύμπαν είναι προδιαγεγραμμένο και τελεολογικά καθορισμένο. Ο άνθρωπος αποτελεί γρανάζι του σύμπαντος και η «ελεύθερη» βούλησή του εξαντλείται στην αποδοχή της μοίρας και την συναίνεση του ρόλου του στην Συμπαντική θεατρική παράσταση. Ο Στωικός είναι υπεύθυνος για την προαίρεση της πράξης του, αλλά το αποτέλεσμά της εναπόκειται στην μοίρα.
Παρόμοια με την θέση των Στωικών, είναι και θέση των μονοθεϊστικών θρησκειών, που προβάλλουν την ελευθερία της ανθρώπινης βούλησης σαν δώρο του θεού! Έχει λοιπόν ο πιστός την ελευθερία να επιλέξει να ακολουθήσει τα κελεύσματα του Ιερατείου, προκειμένου να πάει στον Παράδεισο, ή να μην τα ακολουθήσει και να πάει με «ελεύθερη» βούληση στην Κόλαση!
Προφανώς στην περίπτωση των θρησκειών, η «ελεύθερη» βούληση αποτελεί το απαραίτητο ιδεολόγημα για την ενεργοποίηση ενοχικών μηχανισμών, που συντελούν στην χειραγώγηση των πιστών από τα Ιερατεία.
Δεν θα ασχοληθούμε λοιπόν με αυτήν την περίπτωση.
Πως όμως μπορούμε να περιγράψουμε την διαδικασία της βούλησης;
Χαρακτηριστικό της βούλησης, είναι η δυνατότητα επιλογής. Το αν η επιλογή αυτή είναι συνειδητή ή ασυνείδητη, μη προβλέψιμη ή προκαθορισμένη αποτελούσε ανέκαθεν το μήλον της έριδος των φιλοσόφων και των επιστημόνων.
Στην πρώτη περίπτωση η βούληση δεν είναι ελεύθερη αλλά προκαθορίζεται από ένα αριθμό εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων ( γονίδια, ανατροφή, εκπαίδευση, εμπειρίες, ψυχική κατάσταση, περιβαλλοντολογικοί και κοινωνικοί περιορισμοί, κ.α. ) που στον βαθμό που είναι γνωστοί μπορεί να οδηγήσουν σε ασφαλή πρόβλεψη της επιλογής του υποκειμένου.
Στην δεύτερη περίπτωση η συνείδηση έχει την δυνατότητα να αποφασίζει ελεύθερα και να παρακάμπτει εσωτερικούς και εξωτερικούς περιορισμούς, ξεκινώντας ένα νέο απρόβλεπτο καταρράκτη γεγονότων.
Το σημαντικό ζητούμενο με την ύπαρξη ή μη της ελεύθερης βούλησης, είναι η ύπαρξη και σε ποιο βαθμό της ηθικής ευθύνης των πράξεων μας.
Από μια άλλη άποψη η όποια επιλογή δεν μπορεί να είναι μεταξύ άπειρων δυνατοτήτων.
Μπορούμε να υποθέσουμε ότι όσο μικρότερος είναι ο αριθμός των δυνατών επιλογών τόσο πιο εύκολη είναι η επιλογή από τον εγκέφαλο. Όταν η επιλογή είναι μία και μοναδική τότε και το αποτέλεσμα της επιλογής είναι ντετερμινιστικά καθορισμένο.
Όταν οι επιλογές αυξάνονται, αυξάνεται και η δυσκολία επιλογής και ο αριθμός των δεδομένων που πρέπει να αναλύσει και να συγκρίνει ο Νους για να αποφασίσει. Όταν επομένως ο αριθμός των επιλογών αυξάνει, η δυνατότητα επιλογής, βάσει της ανάλυσης και της σύγκρισης δεδομένων από τον εγκέφαλο, δυσκολεύει.
Όσο λοιπόν αυξάνονται οι δυνατές επιλογές, τόσο πιθανότερο είναι η τελική επιλογή να γίνει τυχαία, λόγω της αδυναμίας του εγκεφάλου να αναλύσει και να συγκρίνει ένα τεράστιο όγκο δεδομένων.
Ήδη συνδέσαμε την βούληση με την τυχαιότητα, την πιθανότητα και το μη προβλέψιμο.
Πώς όμως λειτουργεί ο εγκέφαλός μας;
Στο βιβλίο «Σκέψη αργή και γρήγορη», ένα από τα σημαντικότερα έργα της σύγχρονης ψυχολογίας, ο συγγραφέας Daniel Kahneman βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας, προτείνει την ύπαρξη δύο συστημάτων σκέψης.
ΣΥΣΤΗΜΑ 1: Είναι αυτόματο, ασυνείδητο, ενστικτώδες και διαισθητικό, άμεσης αντίδρασης και απαιτεί ελάχιστη ενέργεια.
Είναι εξαιρετικά χρήσιμο στην επιβίωση, αλλά έχει την τάση να απλουστεύει και να αναζητά συντομεύσεις, οπότε συχνά πέφτει σε συστηματικά λάθη που καλούνται «γνωστικές πλάνες»
ΣΥΣΤΗΜΑ 2: Είναι αργό, συνειδητό, ορθολογικό και ενεργοβόρο και απαιτεί πνευματική προσπάθεια και συγκέντρωση.
Το Σύστημα 1 αποτελεί τον ασυνείδητο εαυτό μας. Λειτουργεί συνεχώς και επεξεργάζεται πάνω από 11.000.000 bits πληροφοριών το δευτερόλεπτο, που λαμβάνει από τα αισθητήρια όργανα την στιγμή που το σύστημα 2 στην καλύτερη περίπτωση φθάνει τα 120 bits/sec.
Το όργανο που πρώτο λαμβάνει τις πληροφορίες από τα αισθητήρια όργανα ( εκτός από την όσφρηση ) είναι ο θάλαμος. Ο θάλαμος θα αναλύσει το ερέθισμα και ανάλογα θα κινητοποιήσει άλλα εγκεφαλικά κέντρα για περαιτέρω αξιολόγηση. O θάλαμος συνδέεται με τον προμετωπιαίο φλοιό του μετωπιαίου λοβού, την βασική ανατομική περιοχή του Συστήματος 2, με το θαλαμοφλοιϊκό σύστημα.
Ο θάλαμος μαζί με τον υποθάλαμο, την αμυγδαλή και τον ιππόκαμπο αποτελεί το Μεταίχμιο ή Λιμβικό Σύστημα που αναπτύχθηκε με την εξέλιξη των πρώτων θηλαστικών πριν από 200-300 εκατομμύρια χρόνια. Είναι το κέντρο των συναισθημάτων, των κοινωνικών δεσμών και της μνήμης.
Ακόμα αρχαιότερος είναι ο Ερπετοειδής εγκέφαλος που περιλαμβάνει το εγκεφαλικό στέλεχος, τον προμήκη μυελό, την γέφυρα και την παρεγκεφαλίδα. Αναπτύχθηκε στα ερπετά πριν από 500 εκατομμύρια χρόνια και ελέγχει βασικές λειτουργίες επιβίωσης και αυτόματες αντιδράσεις. Ρυθμίζει την αναπνοή, τον καρδιακό ρυθμό, την θερμοκρασία του σώματος και τα βασικά ένστικτα.
Τα κέντρα του Συστήματος 1 επομένως είναι τα αρχαιότερα και εξελικτικά τα πιο ολοκληρωμένα στον εγκέφαλο, γι’ αυτό λειτουργούν αδιάκοπα, με αμεσότητα και ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας.
Το ασυνείδητο διαθέτει ένα μεγάλο αριθμό συστημάτων και υποσυστημάτων που σχετίζονται με το γονιδιακό υπόβαθρο, τις εμπειρίες, τις φοβίες, τις προσδοκίες, τα συναισθήματα της ηδονής και του πόνου, τις αξίες και τις πεποιθήσεις μας, τις αναμνήσεις μας, τα συναισθήματα μας, τις εξαρτήσεις μας, τις σχέσεις μας με τους άλλους, το πολιτισμικό, κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον και άλλα.
Η ανάλυση των πληροφοριών που μας δίνουν οι αισθήσεις από όλα αυτά τα συστήματα, σε άλλοτε άλλο βαθμό για το καθένα και η αλληλεπίδρασή τους, οδηγούν σε μια χαώδη κατάσταση, που εκφράζεται με το φαινόμενο της πεταλούδας, που σημαίνει ότι απειροελάχιστες αλλαγές στις αρχικές συνθήκες του συστήματος, οδηγούν σε δυσανάλογα διαφορετικά και μη προβλέψιμα αποτελέσματα.
Οι αποφάσεις λοιπόν που παίρνει το Σύστημα 1 κάθε στιγμή, βάσει των πληροφοριών των αισθήσεων, αντανακλά το αποτέλεσμα της χαοτικής αυτής αλληλεπίδρασης. Επομένως οι αποφάσεις αυτές, δεν είναι προβλέψιμες, ούτε αναπαράγονται.
Το 1983 Ο Benjamin Libet με τα πειράματά του έδειξε ότι η ασυνείδητη εγκεφαλική δραστηριότητα που προετοίμαζε την κίνηση, (το δυναμικό ετοιμότητας ), ξεκινούσε 350 έως 400 χιλιοστά του sec πριν την συνειδητοποίηση της απόφασης για κίνηση. Που σημαίνει ότι η συνείδηση απλά ενημερωνόταν για την απόφαση του ασυνείδητου λίγο πριν την κίνηση και δεν είχε επομένως καμμιά συμμετοχή στην απόφαση, έστω και αν τελικά την οικειοποιούταν.
Ο ίδιος o Libet υποστήριξε πως παρόλο που η κίνηση ξεκίνα ασυνείδητα ο ενσυνείδητος εγκέφαλος έχει τον χρόνο να ακυρώσει την κίνηση.
Το 2008 ο John-Dylan Haynes τελειοποίησε τα πειράματα του Libet χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης ( fMRI ) και εξελιγμένους αλγόριθμους υπολογιστών, για παρατήρηση του εγκέφαλου σε πραγματικό χρόνο.
Οι συμμετέχοντες είχαν μπροστά τους δύο κουμπιά ένα για κάθε χέρι και έπρεπε να επιλέξουν ποιο θα πατήσουν, σημειώνοντας με αυτόν τον τρόπο την χρονική στιγμή της συνειδητής απόφασης.
Το αποτέλεσμα: Οι ερευνητές μπορούσαν να προβλέψουν ποιο κουμπί θα πατούσε ο συμμετέχων 7 έως 10 sec πριν ο ίδιος συνειδητοποιήσει την επιλογή του!
Το 2015 οι John-Dylan Haynes και Benjamin Blankertz, διερεύνησαν την δυνατότητα να μπορέσουν οι άνθρωποι ενσυνείδητα να ακυρώσουν μία ασυνείδητη κίνηση που είχε ήδη ξεκινήσει. Διαπίστωσαν ότι η ακύρωση ήταν δυνατή έως 200msec πριν την κίνηση. ( Ελεύθερο βέτο ). Δεν μπορείς να ελέγξεις το ερέθισμα, αλλά ελέγχεις την αντίδραση.
Ο σύγχρονος Φιλόσοφος και νευροεπιστήμονας Sam Harris απορρίπτει ακόμα και αυτή την ιδέα του «Ελεύθερου βέτο» ισχυριζόμενος ότι η απόφαση του Συστήματος 2 να μπλοκάρει το Σύστημα 1 δεν είναι ελεύθερη.
Μέχρι εδώ φαίνεται να δικαιώνονται οι Στωικοί. Η βούλησή μας δεν είναι ελεύθερη όπως ισχυρίζονται οι Επικούρειοι. Έχουμε μόνο το δικαίωμα του βέτο που αντιστοιχεί στην προαίρεση των Στωικών.
Ο Επίκτητος έλεγε ότι δεν μας ταράζουν τα πράγματα αλλά οι ιδέες που έχουμε για τα πράγματα. Επομένως δεν μπορείς να ελέγξεις τα πράγματα ελέγχεις όμως την αντίδραση στα πράγματα.
Το σύστημα 2 εδράζεται κυρίως στον προμετωπιαίο φλοιό. Ονομάζεται νεοφλοιός και είναι εξελικτικά το πιο νέο τμήμα του εγκεφάλου, που αναπτύχθηκε ραγδαία στα ανώτερα θηλαστικά και ιδίως στον άνθρωπο. Είναι υπεύθυνο για τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες όπως η λογική ανάλυση, η αυτοαναφορική σκέψη, η κοινωνική μας συμπεριφορά, η επιλογή συναισθημάτων, η γλώσσα, ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και η χάραξη στρατηγικής, η συνειδητή επικέντρωση της προσοχής και η μνήμη.
Το Σύστημα 2 είναι αργό, ενεργοβόρο και συνήθως αναποτελεσματικό στην καθημερινότητα. Μπορεί επιπλέον να μπλοκάρει την λήψη μιας απλής απόφασης λόγω υπερανάλυσης των δεδομένων.
Με την κούραση, το άγχος, την πείνα, την χρήση αλκοόλ και άλλων ουσιών «κρασάρει» και παραδίδει τα όπλα και τον έλεγχο στο Σύστημα 1. Αντίθετα το Σύστημα 1, όπως ειπώθηκε, είναι πάντα σε εγρήγορση και λειτουργεί ακαριαία με ελάχιστη κατανάλωση γλυκόζης.
Ο προμετωπιαίος φλοιός ολοκληρώνει την ανάπτυξή του στα 25 με 30 χρόνια. Τότε ολοκληρώνεται η ανάπτυξη της μυέλινης, της μονωτικής δηλαδή ουσίας των νευρώνων και των μεταξύ των συνάψεων, ώστε να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική αγωγιμότητα μεταξύ των νευρώνων. Αντίθετα οι πυρήνες του Συστήματος 1 ωριμάζουν γρήγορα στην παιδική ηλικία.
Το Σύστημα 2 δίνει την εντύπωση ενός βαριού υπό εξέλιξη “λογισμικού σε φάση beta” που προσπαθεί κάποιος να εγκαταστήσει και να τρέξει, σε ένα παλιό υπολογιστή στον οποίο δεν έχει γίνει καν επανεκκίνηση.
Βλάβη στον προμετωπιαίο φλοιό και απώλεια του Συστήματος 2 οδηγεί σε:
Απώλεια των αναστολών: λόγος υβριστικός προσβλητικός και αφιλτράριστος, επιθετικότητα, ανάρμοστη σεξουαλική συμπεριφορά.
Ακραία παρορμητικότητα: Αδυναμία αντίστασης στην άμεση ικανοποίηση, ακραία ρίσκα αγνοώντας τις μελλοντικές συνέπειες.
Συναισθηματική αστάθεια και απότομες εναλλαγές διάθεσης.
Αδυναμία λήψης αποφάσεων ακόμα και για ασήμαντες επιλογές.
Αδυναμία οργάνωσης ενός προγράμματος και εκτέλεσης ενός πλάνου
Τα παραπάνω αποδεικνύουν ότι εάν αποσυνδεθεί το Σύστημα 2 τότε το Σύστημα 1 εκτροχιάζεται.
Επομένως ο συνειδητός εαυτός μας, δεν είναι απλά ένας παρατηρητής των αποφάσεων του ασυνείδητου εαυτού μας, αλλά έχει ενεργό ρυθμιστικό ρόλο στις αποφάσεις μας. Μπορεί να τις εγκρίνει να τις ακυρώσει ή να τις τροποποιήσει. Φαίνεται ότι σε κρίσιμες καταστάσεις, το Σύστημα 2 αμφισβητεί το Σύστημα 1 και παίρνει τον έλεγχο της κατάστασης.
Η ισχυρότερη ένδειξη «ελεύθερης βούλησης» που διαθέτουμε είναι η ικανότητα του Συστήματος 2 να εκπαιδεύει το Σύστημα 1 ( σκόπιμος αναπρογραμματισμός του εγκεφάλου ) και η δυνατότητά του να προγραμματίζει μακροπρόθεσμα το Σύστημα 1 για αντίδραση σε μελλοντικά σενάρια.
Τα αρχέγονα κέντρα του ασυνείδητου δεν μπορούν να αντιληφθούν την προοπτική στο μέλλον. Δρουν στον παρόντα χρόνο. Μόνο ο ενσυνείδητος εαυτός μπορεί να αναλύσει δεδομένα, να εκτιμήσει συνέπειες και να θέσει στόχους σε βάθος χρόνου, χαράσσοντας στρατηγική και φτιάχνοντας πιθανά μελλοντικά σενάρια.
Αυτή ακριβώς η ικανότητα σχεδιασμού του ενσυνείδητου, είναι το περιεχόμενο της Επικούρειας Φρόνησης. Γι’ αυτό ο Επίκουρος λέει ότι ο Σοφός δεν αφήνει τίποτα στην Τύχη και ότι είναι καλύτερα να πάρεις μια λάθος απόφαση βασιζόμενος στην φρόνηση ( δηλαδή τον σχεδιασμό ), παρά μια σωστή απόφαση βασιζόμενος στην Τύχη.
Με τα σενάρια αυτά που κατασκευάζει το συνειδητό σχεδιάζοντας το μέλλον, εκπαιδεύει το ασυνείδητο, πως να αντιδράσει σε πιθανές μελλοντικές καταστάσεις. Με τον τρόπο αυτό ο συνειδητός εγκέφαλος συνδιαμορφώνει τις μελλοντικές αποφάσεις του ασυνείδητου εγκεφάλου.
Η εκμάθηση οδήγησης αυτοκινήτου είναι ένα παράδειγμα του πως το Σύστημα 2 εκπαιδεύει το Σύστημα 1. Είναι αρχικά μια χρονοβόρα και επίπονη διαδικασία, που απαιτεί τεράστια προσπάθεια, γιατί είναι αμιγώς ενσυνείδητη διαδικασία. Έως ότου το Σύστημα 2 εκπαιδεύσει το Σύστημα 1. Μετά γίνεται μια απλή και ασυνείδητη διαδικασία που εκτελείται αυτόματα από τα βασικά γάγγλια.
Εδώ παρατηρούμε ότι η εικόνα που είχαμε σχηματίσει για την βούληση σε προηγούμενες παραγράφους, τροποποιείται, μιας και διαπιστώνουμε ότι ο ενσυνείδητος εαυτός μας δεν είναι τόσο αμέτοχος στην λήψη αποφάσεων όσο είχε φανεί προηγουμένως.
Μία εντελώς διαφορετική προσέγγιση μας προσφέρει το αναπτυσσόμενο επιστημονικό πεδίο της Κβαντικής Γνωσιακής Επιστήμης.
Η βασική ιδέα είναι ότι ο Νους δεν λειτουργεί με την κλασσική δυαδική λογική ενός υπολογιστή, αλλά ότι η σκέψη μας ακολουθεί τους κανόνες των κβαντικών πιθανοτήτων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο εγκέφαλος είναι απαραίτητα ένας κβαντικός υπολογιστής.
Όταν είμαστε μπροστά σε μια επιλογή η κλασσική θεωρία υποθέτει ότι έχουμε ήδη προκαθορισμένες προτιμήσεις τις οποίες αξιολογούμε. Αντιστοιχεί στον διλληματικό τρόπο σκέψης της δίτιμης λογικής του Κικέρωνα.
Η κβαντική γνωσιακή επιστήμη ισχυρίζεται ότι πριν πάρουμε απόφαση ο νους μας βρίσκεται σε κατάσταση υπέρθεσης. Όλες οι επιλογές συνυπάρχουν ταυτόχρονα. Την στιγμή που αποφασίζουμε η κυματοσυνάρτηση καταρρέει σε μία μόνο πραγματικότητα. Θυμίζει την άποψη που ο Διογένης Λαέρτιος αποδίδει στον Επίκουρο, ότι δηλαδή αρνείται να δεσμεύσει την λογική του στο δίλλημα αν στο μέλλον θα συμβεί ή δεν θα συμβεί κάτι, αφού τα μελλοντικά δεδομένα δεν είναι διαθέσιμα και τα γεγονότα δεν είναι προκαθορισμένα. Όλες οι εκδοχές επομένως είναι σε υπέρθεση έως ότου πραγματωθεί η μία οπότε εξαφανίζονται όλες οι άλλες.
Στην κβαντική φυσική το αποτέλεσμα της μέτρησης εξαρτάται από τον τρόπο που την διενεργεί κάποιος ( Την πλαισίωση ). Αντίστοιχα οι αποφάσεις των ανθρώπων εξαρτώνται από τον τρόπο που τίθεται ένα ερώτημα ή από το περιβάλλον στο οποίο λαμβάνεται η απόφαση ( την πλαισίωση του ερωτήματος δηλαδή ), κάτι που θεωρείται από την κλασσική λογική παράλογο.
Ζητήστε από έναν ασθενή να ακολουθήσει μια θεραπεία που έχει αποτελεσματικότητα 90%.
Σε μια άλλη περίπτωση ζητήστε του να ακολουθήσει μια θεραπεία που έχει ποσοστό αποτυχίας 10%.
Έχει αποδειχτεί ότι το αποτέλεσμα θα διαφέρει σημαντικά στις δύο περιπτώσεις.
Η κλασσική λογική αποτυγχάνει επίσης να εξηγήσει, γιατί οι άνθρωποι αλλάζουν αποφάσεις χωρίς νέα δεδομένα ή γιατί πέφτουν σε αντιφάσεις. Στην κβαντική φυσική αυτός ο παραλογισμός έχει ερμηνεία.
Θα μπορούσε όμως πέραν αυτού ο εγκέφαλος να λειτουργεί σαν κβαντικός υπολογιστής; Αυτό ισχυρίζεται η θεωρία Orchestrated Objective Reduction των Roger Penrose και Stuart Hameroff που υποστηρίζει και ο Δημήτρης Νανόπουλος.
Το ενδιαφέρον εστιάζεται στους μικροσωληνίσκους ( MTs ) που υπάρχουν μέσα στους νευρώνες. Είναι κοίλοι κύλινδροι διαμέτρου 14nm και μήκος της τάξης των μικρομέτρων. Οι βασικές τους μονάδες είναι οι τουμπουλίνες που χαρακτηρίζονται από μεγάλη ηλεκτρική διπολική ροπή και μπορούν να «ταλαντώνονται» σε δύο εναλλακτικές διαμορφώσεις α και β λειτουργώντας σαν κβαντικά συστήματα δυο καταστάσεων. Οι MTs συνδέονται μεταξύ τους δημιουργώντας πολύπλοκους διαδρόμους. Την μεταφορά της πληροφορίας διαχειρίζονται οι κυματοσυναρτήσεις που δημιουργούνται μέσα στα μικροσωληνάρια. Όταν η κυματοσυνάρτηση φτάσει σε ένα κρίσιμο σημείο καταρρέει ακαριαία κάτω από ισχυρές αλληλεπιδράσεις της κβαντικής βαρύτητας και ενεργοποιεί την ανάδυση και την ροή της συνείδησης.
Σύμφωνα με την θεωρία αφού οι εσωτερικές δομές του νευρώνα λειτουργούν σαν φορείς κβαντικών υπολογισμών η βούληση μπορεί να κατανοηθεί ως ιδιότητα πολύπλοκων φυσικών συστημάτων. Έτσι παρόμοιες αρχικές συνθήκες μπορεί να οδηγήσουν σε πολύ διαφορετικά αποτελέσματα λόγω της πιθανοκρατικής φύσης της Κβαντικής Φυσικής.
Φυσικά σε όλες αυτές τις θεωρίες υπάρχει αντίλογος. Αλλά δεν ωφελεί να επεκταθούμε περισσότερο.
Το γεγονός είναι ότι είτε ισχύει μόνο η κλασική θεωρία των χημικών διεργασιών στον εγκέφαλό μας με τον χαοτικό χαρακτήρα τους, είτε συμμετέχουν και κβαντικές διεργασίες που εμπεριέχουν την αρχή της αβεβαιότητας, το αποτέλεσμα δεν είναι προδιαγεγραμμένο, όπως διατείνονται οι παλιοί και σύγχρονοι στωικοί μοιρολάτρες.
Στην πρώτη περίπτωση, οι χαώδεις αλληλεπιδράσεις υποδηλώνουν την ύπαρξη μιας πολυδύναμης πλειότιμης αιτιοκρατίας που δεν έχει καμία σχέση με τον ντετερμινισμό της κλασσικής αιτιοκρατίας που προδικάζει το αποτέλεσμα προδιαγεγραμμένων αιτίων και επομένως το αποτέλεσμα των διεργασιών είναι απρόβλεπτο.
Στην δεύτερη περίπτωση, πέραν των προαναφερθέντων, οι κβαντικές αλληλεπιδράσεις εισάγουν ένα στοιχείο θεμελιώδους τυχαιότητας στην διαδικασία, που και πάλι οδηγούν στο πιθανοκρατικό και επομένως μη προβλέψιμο αποτέλεσμα.
Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις μας με κανένα τρόπο δεν είναι προδιαγεγραμμένες και εδώ ακριβώς δικαιώνεται ο Επίκουρος έναντι των Στωικών.
Η μη προβλεψιμότητα είναι το κοινό χαρακτηριστικό της τυχαιότητας και της ελεύθερης βούλησης.
Διασφαλίζει όμως η τυχαιότητα την ελεύθερη βούληση; Αυτό είναι το καίριο φιλοσοφικό ερώτημα. Τι μας διαβεβαιώνει ότι η βούλησή μας, οι επιλογές μας δεν είναι έρμαια μιας ανερμήνευτης τυχαιότητας;
Ο Επίκουρος δεν μπορεί να απαντήσει πειστικά. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι η σύνδεση της ελεύθερης βούλησης με την τυχαιότητα είναι αυθαίρετη και αναπόδεικτη. Και εδώ οι Στωικοί φαίνεται να παίρνουν εν μέρει κάποια ρεβάνς.
Το μεγάλο ερώτημα για την ελευθερία της βούλησης παραμένει ανοικτό και αναπάντητο. Και εμείς είμαστε υποχρεωμένοι να επέχουμε της κρίσης.
Το βέβαιο είναι ότι οι αποφάσεις μας είναι δικές μας. Γιατί και ο ασυνείδητος και ο συνειδητός εαυτός είμαστε εμείς. Και στον βαθμό που ο συνειδητός εαυτός εκπαιδεύει τον ασυνείδητο σε σενάρια μακροπρόθεσμης στρατηγικής, διατηρεί τον μακροπρόθεσμο έλεγχο των αποφάσεών μας, αφήνοντας τις άμεσες αποφάσεις στο ασυνείδητο. Με αυτήν την οπτική δικαιώνεται έστω εν μέρει ο Επίκουρος.